شهروند خبرنگار چیست؟ آشنایی با خبرنگاری شهروندی
شهروند خبرنگاران، شهروندانِ معمولیِ یک جامعه هستند که در فرایندِ جمعآوری، گزارش، تحلیل و انتشارِ اخبار و اطلاعات در جامعه، نقشِ فعالی بازی میکنند.
این فعالیت و مشارکتت اجتماعی، در فرهنگ روزنامهنگاری، نامهای دیگری هم دارد؛ از جمله «رسانههای مشارکتی» (collaborative media) «روزنامهنگاری مشارکتی» (participatory) «روزنامهنگاری دموکراتیک» «روزنامهنگاری چریکی» (guerrilla) «روزنامهنگاری مردمی» (grassroots) و «روزنامهنگاری خیابانی».
شهروند خبرنگار چیست؟
خبرنگاری شهروندی خارج از نهادهای رسانهای جریان اصلی شکل میگیرد و با نامهایی مانند روزنامهنگاری مشارکتی، مردمی و خیابانی نیز شناخته میشود.
هویت شهروند خبرنگار
شهروند خبرنگاران، همان افرادی هستند که خود قبلاً به عنوان مخاطب شناخته میشدند؛ اما این بار با ابزارهای مطبوعاتی که در اختیار دارند، برای اطلاعرسانی به یکدیگر استفاده میکنند.
عامل اصلی مبادرت به تهیه خبر از سوی شهروندان عادی، ذهنیت مدنی، وظیفهشناسی و احساس مسئولیت اجتماعی است؛ به همین سبب، شهروندانِ آگاهتر، احتمال مشارکت بیشتری دارند؛
این پدیده، در جوامع محلی، بیشتر ریشه دوانده است؛ کما این اشتیاق به اخبار درگوشی و شایعات در جوامع بستهتر نمود بیشتری دارد.
اغلب شهروند خبرنگاران به عنوان یک ناظر اجتماعی، به طور مناسب و استراتژیک، آگاهانه انتخاب میکنند که چه اخبار و اطلاعاتی را مصرف و ارائه کنند. این خبرنگاران آماتور، معمولاً افرادی را به عنوان مخاطب خود در نظر میگیرند که با مطلع کردن آنها، بتوانند کارهایی را برای ایجاد تغییرات اجتماعی انجام دهند.
هدف شهروند خبرنگاران، بیشتر ناظر بر امور شهروندی و دغدغههای مرتبط با آن است؛ در حالی که هدف خبرنگاران حرفهای، بیشتر خود خبرنگاری و کیفیت آن است.
تأثیر فرهنگ دیجیتال در شهروند خبرنگار
در سالهای اخیر، پس از گسترش فرهنگ دیجیتال، اینترنت، تلفنهای همراه دوربیندار و دوربینهای دیجیتال، همچنین شبکههای اجتماعی، بسیاری از شهروندان عادی، با تصویربرداری و عکاسی از وقایع پیرامونشان و انتشار آن در سطح اینترنت و شبکههای اجتماعی، فرهنگ جدیدی به عنوان شهروند خبرنگار را پدیدآوردند. روزنامه نگاری شهروندی، با توسعه پلتفرمهای مختلف اینترنتی آنلاین، امکانپذیرتر شده است؛ درواقع، فناوریهای جدید رسانهای، مانند شبکههای اجتماعی و وبسایتهای اشتراکگذاری رسانه، همچنین، افزایش شیوع تلفنهای همراه، روزنامهنگاری شهروندی را برای مردم در سراسر جهان قابل دسترستر کردهاست؛ اینپیشرفتها در رسانههای جدید، تأثیر سیاسی و اجتماعی عمیقی از خود در قرن اخیر و به خصوص در سه دهه گذشته بر جای گذاشته است.
نقد خبرنگاری شهروندی
علی رغم تمام فواید و منافع این شکل عمومی از خبرنگاری، از آنجایی که این مشارکت اجتماعی، هنوز چارچوب مفهومی و اصول راهنمای خود را توسعه نداده است، میتواند به شدت مغرضانه، خودمحور و ذهنی و غیرواقعی باشد؛ به همین جهت، چندان مورد وثوق نیست؛ این امر باعث میشود که از نظر شکلدهی افکار عمومی، بیشتر یک امر مکمل باشد؛ تا یک امر اصلی.
منتقدان این پدیده، بیشتر روزنامهنگاران حرفهای و سازمانهای خبری هستند؛ آنها ادعا میکنند که روزنامهنگاری شهروندی، اولاً از نظر کیفیت و پوشش، سطح پایینی دارد؛ و ثانیاً به دلیل عدم وابستگی حرفهای، فاقد منابع خبری مستند لازم هستند و ثالثاً بر چگونگی ارائه بهترین خدمات به مردم تمرکز ندارند.
البته از آن جا که سبک زندگی شهروندخبرنگاران، به آنها اجازه میدهد تا با افراد و سازمانهایی تعامل داشته باشند که خبرنگاران حرفهای ممکن است از آنها بیاطلاع باشند و همچنین کثرت این منابع خبرنگاران شهروندی، ارزش اخبار شهروندخبرنگاران گاهی بیشتر میشود.
ورود به فضاهای خصوصی و شخصی دیگر شهروندان، مزاحمتها و تعرضات اخلاقی، کلاهبرداری و دروغهای تبلیغاتی و انتشار اخباری که با منافع و امنیت ملی در تعارض است، از جمله مهمترین دغدغههای حقوقی برای فعایلت شهروندخبرنگاران است؛ همچنین، سطح آگاهی و سن تهیهکنندگان خبر شهرونری، یک چالشی اجتماعی و ملی است که هنوز هیچ افق روشنی در جوامع معاصر برای کنترل و درمان عوارض ناشی از آن، وجود ندارد؛ درواقع، شهروندخبرنگاری یک عنوان رسمی اجتماعی نیست؛ بلکه نوعی فعالیت غیر وابسته از نظر حقوق اجتماعی است که عوارض اخلاقی و قانونی خود را میتواند در پی داشته باشد؛ همچنین میتواند در روند فعالیت دستگاهها و سازمانهای رسمی جامعه مانع ایجاد کرده و گاهی بحران سازی کند.
مطالب آموزشی و رسانهای بیشتری بخوانید
برای مطالعه مقالههای آموزشی، فرهنگی و رسانهای بیشتر، به بلاگ مدارس سلام سر بزنید.