روز جهانی کودک و کلیات حقوق کودکان
دستنامه آموزش حقوق کودک در دبستان و دبیرستان
حقوق کودک را بشناسیم و با آن زندگی کنیم!
نویسندگان: دوبراوکا مالِس، ایوانکا استریشونس و دیگران
مترجمان: زهره قانیتی، ویدا محمدی
روز جهانی کودک و کلیات حقوق کودکان
سازمان ملل متحد با هدف آگاهی‌بخشی حقوق کودکان به پیشنهاد صندوق کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) روز ۲۰ نوامبر (۱۶ مهر) را به عنوان روز جهانی کودک اعلام نموده است.
تعریف کودک
حقوق کودک مجموعه‌ای از حقوق بشر ویژه کودکان است. در تعریف معاهده کنوانسیون حقوق کودک (۱۹۸۹)، کودک فردی است که به سن هجده سال نرسیده است.
بعضی از حقوق کودکان
- حق حیات، حق بقا، حق رشد
- حق آموزش و حق آموزش عمومی دولتی
- حق شنیده شدن
- حق برقراری ارتباط با هر دو والدین
- حق هویت انسانی
- حق نیازهای اساسی برای حفاظت فیزیکی
- حق غذا
- حق داشتن وسیله‌ی شخصی بعد از ۱۰ سالگی (مخصوصاً کامپیوتر و موبایل)
- حق مراقبت‌های بهداشتی
- حق داشتن قوانین کیفری مناسب بر اساس سن و رشد کودک
- حق اعتماد
- حق منع تبعیض بر اساس نژاد، جنسیت، منشأ ملی، مذهب، معلولیت، رنگ، قومیت یا سایر ویژگی‌ها و...
چهار اصل اساسی حقوق کودک
- ۱. هیچ کودکی نباید از تبعیض رنج ببرد.
- ۲. زمانی که در رابطه با کودکان تصمیم‌گیری می‌شود باید مصالح عالیه آنان در رأس قرار گیرد.
- ۳. کودکان حق حیات داشته و باید رشد کنند.
- ۴. کودکان حق دارند آزادانه عقاید و نظرات خود را ابراز کنند و این نظرات در تمامی اموری که به آنها مربوط می‌شود باید مورد توجه قرار گیرد.
وضعیت حقوق کودک در ایران
البته نحوه استیفای این حقوق در کشورهای مختلف متفاوت و مبتنی بر قوانین موضوعه و مصوب هر کشوری است؛ به عنوان مثال دولت جمهوری اسلامی ایران در اسفند ۱۳۷۲ با قانون اجازه الحاق دولت جمهوری اسلامی ایران به کنوانسیون حقوق کودک و با تصویب مجلس شورای اسلامی و تأیید شورای نگهبان رسماً به معاهده کنوانسیون حقوق کودک پیوست؛ مشروط بر آن که مفاد آن در هر مورد و هر زمان در تعارض با قوانین داخلی و موازین اسلامی باشد یا بعداً قرار گیرد از طرف دولت جمهوری اسلامی ایران لازم‌الاجرا نباشد؛ مثلاً ازدواج افراد زیر ۱۸ سال یا آزادی همجنس‌گرایان در ایران.
«قانون حمایت از اطفال و نوجوانان» یکی از لوایح قضایی است که در ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۹ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده است.
گزارش‌دهی و نظارت بین‌المللی
هر کشوری که به این معاهده پیوسته است موظف است تا دو سال پس از تصویب یا الحاق و پس از آن هر پنج سال یک‌بار گزارش وضعیت کودکان خود را به کمیته حقوق کودک ملل متحد (Committee on the Rights of the Child) (CRC) بدهد و در صورت لزوم از صندوق کودکان ملل متحد که به اختصار «یونیسف» (UNICEF) نامیده می‌شود درخواست مساعدت فنی داشته باشد. کمیته حقوق کودک ملل متحد متشکل از ۱۰ کارشناس از اتباع کشورهای عضو با توجه به پراکندگی جغرافیایی و نظام‌های حقوقی اصلی است.
پروتکل‌های اختیاری
- ۱. ممنوعیت خرید و فروش کودکان، روسپی‌گری کودکان و هرزه‌نگاری کودکان
- ۲. ممنوعیت به‌کارگیری کودکان در مناقشات مسلحانه از جمله خدمت سربازی اجباری افراد زیر ۱۸ سال
مصادیق کودک‌آزاری (طبق حقوق کودکان)
۱. قرار دادن کودک در مکان‌های ترسناک
- ۲. محروم کردن کودکان از بازی و تفریح
- ۳. تنها گذاشتن کودک در منزل
- ۴. اخراج از منزل و طرد کودک
- ۵. اجازه گریه نداشتن و کنترل احساسات کودک
- ۶. عدم ارتباط چشمی و گوش ندادن به کودک
- ۷. مسخره کردن و ایجاد حس حقارت در کودک
- ۸. سرزنش و ملامت کودک در حضور دیگران
- ۹. بی‌توجهی به بهداشت، تغذیه و پوشاک کودک
- ۱۰. بهره‌کشی و توقعات نامعقول از کودک
- ۱۱. محروم نمودن کودک از محبت و آغوش گرم
- ۱۲. استفاده نادرست از داروهای خواب‌آور برای کودک
- ۱۳. مشاجرات خانوادگی در حضور کودک
- ۱۴. استفاده از الکل و مواد مخدر در حضور کودک
- ۱۵. کتک زدن و تنبیه جسمی کودک
