چرا در کودکان زورگویی وجود دارد؟
زورگویی یکی از اشکال رایج خشونت در بین کودکان به شمار می رود و به معنای «مجموعه ای از رفتارهای تکراری و بالقوه آسیب رسان است که مدت زمان نسبتاً طولانی ادامه می یابد و به پیامدهای منفی منجر می شود.» (پریست، کینگ، 2016) این رفتارِ به اصطلاح «تکانش گرانه» در بیشتر نوجوانان دیده می شود. آنچه زورگویی را از سایر رفتارهای پرخاشگرانه و ضداجتماعی متمایز می سازد، تکرار این گونه رفتارها و همچنین نبود توازن در قدرت میان دو فرد است.
زورگویی در مدرسه به اَشکال مختلف ظهور و بروز دارد:
- جسمانی؛ مثل صدمه زدن، هل دادن،لگدزدن و …
- کلامی؛ مثل اسم گذاشتن، خشمگینکردن، تهدید کردن، تهمت زدن و …
- سایررفتارها؛ مثل شکلک درآوردن و محروم سازی اجتماعی
زورگویی در مدارس امروزی از هر نوعی که باشند، بسیار شایع است و به جامعه یا مؤسسه خاص و یا شهر و روستا منحصر نمی شود؛ به همین سبب، یک مسئله جهانی است و هر چند به عنوان یک معضل اجتماعی گسترده مطرح می شود؛ ولی جُرم محسوب نمی شود.
علی رغم فراگیری زورگویی در تمام بخش های اجتماعی و حتی روابط بین الملل، بیشتر پژوهش های مربوط به این حوزه، بر روی دانش آموزان انجام شده است. (Priest، 2016)
این معضل، اغلب دور از دید بزرگترها صورت می گیرد و اگر هم گاهی مدیران و والدین از وجود آن در مدرسه مطلع شده باشند، آن را نادیده گرفته و بی اهمیت تلقی می کنند. خود کودکان و نوجوانان نیز کمتر در پی کمک گرفتن برمی آیند. کمک گرفتن از دیگران، در میان پسرها به مراتب کمتر از دخترها دیده می شود؛ هر چند که زورگویی در پسران شدیدتر و مستقیم تر است و در میان دختران، اغلب به صورت غیرمستقیم؛ مثل راه ندادن در گروه و شایعه پراکنی و کلامی صورت می گیرد که از آن به عنوان زورگویی ارتباطی یا اجتماعی یاد می شود. (Dukes، 2009)
بی توجهی به عواقب زورگویی، در حالی است که پژوهشگران این حوزه بر این باورند که زورگویی می تواند از ارزش شخصیت نوجوانان بکاهد؛ حتی گاهی اذیت و آزار مداوم کودکان و نوجوانان می تواند چنان آن ها را مأیوس و دلسرد کند که خودکشی را تنها راه نجات خود تلقی کنند؛ همچنین، درباره خود زورگو، اگر زورگویی در کودکی و نوجوانی کنترل و اصلاح نشود، می تواند در بزرگسالی نوجوان را به شخصیتی ضداجتماعی تبدیل کند.
پژوهش ها نشان داده اند که عدم کنترل تکانش گری زورگویی، سبب بروز مشکلات اجتماعی، شغلی، تحصیلی و حتی سلامت جسمی و روانی نوجوان می شود و موارد شدید، منجر به مصرف مشروبات الکلی، کشیدن سیگار، سازگاری کم در مدرسه، افت تحصیلی، افسردگی، بزهکاری و اختالالت دیگر می گردد .( Disqiuseppe، 2003)
آموزش بسته مداخلهای سبک زندگی
برای کاهش تکانش گری زورگویی در نوجوانان، برنامه های آموزشی متعددی طراحی شده است؛ یکی از این برنامه ها، «آموزش بسته مداخله ای سبک زندگی» به نوجوانان است که جای آن در برنامه آموزشی مدارس کشور خالی است.
برنامه آموزش بسته مداخله ای سبک زندگی، یک مداخله چندمؤلفه ای برای افزایش سلامت روان و پیشگیری های خاص است که به ارتقای بهداشت روان کودکان و نوجوانان در ابعاد مختلف زندگی کمک نموده و از اساسی ترین برنامه های پیشگیرانه در سطح اولیه به شمار میآید (خدایاری فرد، 1395) این برنامه، شامل یک سری مهارت های سبک زندگی است؛ مثل حل مسئله، مهارت تصمیم گیری و مهارت کنترل استرس و مدیریت خشم. این برنامه آموزشی، به نوجوانان این توانمندی را می دهد که بتوانند از خود و علاقه هایشان در موقعیت های سخت زندگی دفاع کنند. (قلعه شاهی، 1389) همچنین، یاد می دهد که چگونه یک نوجوان، با تضادهای پیرامون خود بدون عصبانی شدن و تکانش گری و زورگویی نسبت به خود و دیگران کنار بیاید؟ (صادقی، 1380) این برنامه، فرد را قادر می سازد تا مسئولیت های زندگی خود را بپذیرد و بدون زیان رساندن به خود و دیگران، با خواسته ها، انتظارات و مشکلات روزانه، به ویژه در روابط بین فردی، به گونه ای کارآمد روبرو شود. (طارمیان، 1384)
